Cyflwyniad i Datganiad Ardal De-orllewin Cymru
Mae'r Datganiadau Ardal hyn yn crynhoi trafodaethau’r ddwy flynedd ddiwethaf. Rydym parhau i ymgysylltu ynghylch Datganiadau Ardal ac yn addasu ein cynlluniau ar gyfer digwyddiadau a gweithdai’r dyfodol oherwydd y pandemig Coronafeirws. Defnyddiwch y blychau adborth ar bob tudalen Datganiad Ardal i ddarganfod mwy.
Mae’r rhan fwyaf o’r meysydd parcio a’r llwybrau yn ein coetiroedd a’n gwarchodfeydd natur yn agored.
Er mwyn cael y diweddaraf ynglŷn â beth sy’n agored, gweler ein tudalen ymweld â’n safleoedd yn ystod y pandemig Coronafeirws.
Mae newid yn yr hinsawdd yn un o'r materion mwyaf difrifol yn y byd sydd ohoni os nad y mater MWYAF difrifol un. O batrymau tywydd sy'n newid ac sy'n bygwth ein prosesau cynhyrchu bwyd, i lefelau môr sy'n codi a'r posibilrwydd o lifogydd ar raddfa drychinebus, mae effeithiau newid yn yr hinsawdd yn bellgyrhaeddol ac yn digwydd ar raddfa fyd-eang. Mae'n rhaid cymryd camau llym nawr, er mwyn lleihau achosion ac effeithiau negyddol newid yn yr hinsawdd, yn ogystal ag addasu i'r newidiadau a fydd yn digwydd. Bydd oedi wrth weithredu nid yn unig yn gwneud y gwaith hwn yn fwy anodd a chostus, ond gallai hefyd fod yn rhy hwyr.
Mae wynebu'r her yn gofyn am weithredu ar y cyd ar lefel fyd-eang, rhyngwladol a lleol. Ymateb Llywodraeth Cymru oedd cyhoeddi bod argyfwng hinsawdd yn 2019, gan ddatgan:
“Does yr un wlad yn y byd wedi llwyr sylweddoli'r her ond yn union fel y gwnaeth Cymru chwarae rhan flaenllaw yn y chwyldro diwydiannol cyntaf, rwy'n credu y gall Cymru fod yn esiampl i eraill o'r hyn y gall twf amgylcheddol ei olygu.” (Lesley Griffiths, Prif Weinidog)
Mae Cymru hefyd wedi ymrwymo i ddod yn garbon niwtral yn ei sector cyhoeddus erbyn 2030, ac mae'r polisïau sydd yn y cynllun Ffyniant i Bawb: Cymru Carbon Isel yn helpu i fynd i'r afael â'r broblem.
Mae'r Datganiad Ardal hwn yn ystyried y cyfraniadau a'r newidiadau y mae'n rhaid i ni eu gwneud fel unigolion, cymunedau a sefydliadau yn ne-orllewin Cymru.
Mae'n glir bod newid yn yr hinsawdd yn fater trawsbynciol gan fod llawer yn gyffredin rhyngddo a themâu eraill y Datganiad Ardal hwn:
Wrth ymateb i'r thema hon, rhaid i ni gydnabod y cysylltiadau hyn ac anelu at ddarparu buddion lluosog sy'n helpu i fynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd. Er enghraifft, mae cynyddu gorchudd coetir yn agos at gymuned nid yn unig yn cynyddu bioamrywiaeth, iechyd cymdeithasol a llesiant, ond mae hefyd yn galluogi coed i weithredu fel 'dalfeydd carbon', gan amsugno dŵr gormodol a lleihau'r hyn a elwir yn 'effaith ynys wres drefol', sef yr hyn sy'n digwydd pan fydd ardal drefol yn troi'n gynhesach o lawer nag ardaloedd amgylchynol oherwydd gweithgareddau dynol. Yn anhygoel, dengys bod coeden ffawydd 80 troedfedd o daldra yn gallu amsugno allbwn carbon deuocsid dyddiol dau gartref teuluol.
Mae rhai o'r ystyriaethau allweddol eraill wrth fynd i'r afael â'r mater hwn yn cynnwys:
Mae'r parth arfordirol yn cysylltu amgylchedd y tir ag amgylchedd y môr. Felly mae angen ystyried y thema datrysiadau sy'n seiliedig ar natur ac addasu yn y parth arfordirol o'r Datganiad Ardal Morol ar y cyd â'r camau gweithredu a nodir yma; mae'r Datganiad Ardal Morol yn nodi gweithgareddau rheoli ac addasu yn y parth arfordirol fel meysydd sy'n darparu'r cyfleoedd mwyaf yn nhermau adeiladu gwydnwch ecosystemau a buddion ar draws ystod y nodau llesiant (yn nhermau mynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd).
Ar yr un pryd ag y gwelwyd cynnydd graddol mewn allyriadau byd-eang (CO2cyfatebol) dros yr ychydig ddegawdau diwethaf, gwelwyd rhywfaint o ostyngiad yn allyriadau Cymru rhwng 1990 a 2016. Yng Nghymru, y sector lle y gwelir yr allyriadau mwyaf o bell ffordd yw busnes a diwydiant. Isod, ceir y pedwar sector yng Nghymru sy'n allyrru'r lefel uchaf o garbon:
Yn ne-orllewin Cymru dros y cyfnod 2005-15, bu gostyngiad o ~30% yn allyriadau'r sectorau domestig a diwydiannol; dim ond gostyngiad o 5.2% a welwyd mewn allyriadau o drafnidiaeth yn ystod y cyfnod hwn. Yn ogystal, mae allyriadau cyffredinol rhwng 2015 a 2016 wedi cynyddu 5%, sydd wedi'i yrru'n bennaf gan gynnydd mewn allyriadau o gynhyrchu pŵer.
Oherwydd ei leoliad daearyddol, mae gan y DU un o'r hinsoddau mwyaf amrywiol yn y byd. Mae'r gwyntoedd sy'n ein cyrraedd o Fôr yr Iwerydd, de Ewrop, Ewrop gyfandirol a'r ardal begynol yn dod â thywydd tra gwahanol gyda hwy. Felly, mae ein tywydd yn gymharol anrhagweladwy o ddydd i ddydd. Bydd effeithiau'r newid yn yr hinsawdd yn gwneud y patrymau hyn yn fwyfwy eithafol.
Yng Nghymru, gallwn ddisgwyl gweld mwy o law trwm, a mwy o lifogydd mewn rhai ardaloedd, yn ogystal â hafau poethach a sychach. Mae'r rhagamcanion hefyd yn rhagweld mwy o ddyddiau eithriadol o gynnes, gaeafau mwynach a gwlypach, llai o eira a barrug yn ogystal â lefelau dŵr daear is.
Crynodeb o ragamcanion:
Am fwy o wybodaeth gweler UKCP18
Pob pum mlynedd mae Llywodraeth y DU yn cynnal Asesiad Risg Newid Hinsawdd. Cyhoeddwyd yr ail adroddiad yn 2017 a rhoddodd ystyriaeth i'r cwestiwn canlynol:
“Ar sail y ddealltwriaeth ddiweddaraf o ran peryglon/cyfleoedd hinsoddol a bregusrwydd ac addasu ar gyfer y sefyllfa bresennol ac i'r dyfodol, pa flaenoriaethau dylid eu gosod ar gyfer Rhaglen Addasu Genedlaethol y DU nesaf a rhaglenni addasu'r gweinyddiaethau datganoledig (Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon)?”
Nodir y chwe maes sy'n peri'r risg fwyaf o ran newid yn yr hinsawdd yn y DU isod:
Mae pob un o'r rhain, i raddau uwch neu raddau llai, yn berthnasol i dde-orllewin Cymru.
Mae Llywodraeth Cymru wrthi'n diweddaru ei gynllun cyflenwi ar gyfer addasu i'r newid yn yr hinsawdd yn sgil y canfyddiadau hyn. Bydd angen ystyried y peryglon hyn a chamau gweithredu arfaethedig Llywodraeth Cymru ochr yn ochr â'r Datganiad Ardal, a mynd i'r afael â nhw fel rhan integredig o raglenni gwaith partneriaid. Ewch i gwefan Commitee on Climate Change
Rhan allweddol o’r gwaith o ddatblygu’r Datganiad Ardal hwn yw ein hymgysylltiad â rhanddeiliaid ac rydym yn dweud mwy am hyn yn yr adran nesaf.
Yn y themâu eraill, rydym yn nodi 'sut olwg sydd ar lwyddiant' fel cyfres o ddatganiadau yr hyn ddywedoch wrthym sy'n adlewyrchu'r consensws cyffredinol o'n sesiynau ymgysylltu. Efallai oherwydd yr ansicrwydd rydym yn ei wynebu, ni fu modd mireinio ein trafodaethau ynghylch yr argyfwng hinsawdd yn nhermau camau gweithredu, ac mae angen i ni gynnal trafodaeth bellach ar y testun hwn; gweler r adran ar ddiwedd y thema hon, sy'n rhoi manylion ynglŷn â sut y gallwch barhau i fod yn rhan o'r broses hon.
Er hynny, roedd yn amlwg i ni fod yn rhaid rhoi mwy o bwyslais ar newid yn yr hinsawdd yn y Datganiad Ardal gyda chydnabyddiaeth glir o'r argyfwng hinsawdd sy'n parhau. Dywedoch wrthym hefyd:
Wrth ddatblygu'r Datganiad Ardal hwn ein nod yw gweithio ar y cyd a chynrychioli safbwyntiau a syniadau ein holl randdeiliaid yn ne-orllewin Cymru. Ein nod yw eich cynnwys chi i helpu i nodi'r peryglon allweddol rydym ni gyd yn eu hwynebu wrth reoli ein hadnoddau naturiol yn gynaliadwy, yn ogystal â'r cyfleoedd.
Mae hyn wedi gofyn am ffordd wahanol o weithio.
Rydym wedi cynnal ystod eang o weithgareddau ymgysylltu, gan gynnwys gweithdai cynllunio wedi’u targedu gydag arbenigwyr dethol a gweithdai amlsector mwy. Daeth llawer o bobl i’r olaf ac roeddent yn cynnwys cynrychiolwyr a gafodd eu hethol gan y cyhoedd, grwpiau cymunedol a chyrff anllywodraethol amgylcheddol, yn ogystal â swyddogion o'r sector cyhoeddus. Rydym hefyd wedi sicrhau bod grwpiau cynrychioliadol (fel undebau ffermio, cymdeithasau genweirio ac ati) wedi'u cynnwys. Mae'r sector busnes wedi'i gynrychioli'n bennaf gan ddiwydiannau mwy.
Mae cymaint o sectorau gwahanol â phosib wedi'u cynnwys er mwyn sicrhau’r ystod ehangaf o safbwyntiau ac arbenigedd.
Yn fewnol, rydym wedi bod yn gweithio'n agos gyda'n cydweithwyr sydd wrthi’n datblygu Datganiadau Ardal Canol De Cymru a Chanolbarth Cymru a’r Datganiad Ardal Forol i sicrhau bod camau gweithredu wedi'u cysylltu lle bo hynny'n briodol. Yn benodol, mae'r parth arfordirol a'r amgylchedd morol yn bwysig iawn i ni yn ne-orllewin Cymru ac rydym yn cydnabod bod yr hyn sy'n digwydd ar y tir yn aml yn cael effaith ar y môr ac i'r gwrthwyneb.
Mae angen eich cefnogaeth barhaus arnom er mwyn datblygu'r cyfleoedd a'r camau gweithredu a nodwyd gennym yn gynt yn yr adran hon. Byddwn yn parhau i gynnal ein sgyrsiau â chi o ran y ffordd orau o ddatblygu hyn – o ran cyflenwi ac o ran mireinio'r manylion lle mae angen rhagor o waith; mae hyn yn debygol o olygu gwaith â mwy o ffocws ar themâu penodol neu o amgylch ardaloedd daearyddol penodol (e.e. y dalgylchoedd â chyfleoedd).
Felly, rydym yn annog ein holl randdeiliaid, presennol a newydd, i gymryd rhan – ceir rhagor o fanylion ynglŷn â sut i wneud hyn yn yr adran nesaf.
Er bod angen cynnal sgyrsiau pellach, ceir cyfleoedd clir ar gyfer eu gweithredu nawr. Mae'r rhain yn cynnwys newid ein hymddygiad, lliniaru, addasu a rhoi'r camau gweithredu blaenoriaethol a nodwyd ar waith er mwyn cefnogi datganiad Argyfwng Hinsawdd a Natur Llywodraeth Cymru. Y meysydd y byddwn yn eu datblygu yw'r rhai a ganlyn:
(Gan gysylltu â'n thema rheoli tir yn gynaliadwy a Datganiad Ardal Morol)
(Gan gysylltu â'n thema rheoli tir yn gynaliadwy)
(Gan gysylltu â'r themâu Iechyd a Bioamrywiaeth)
Rydym wedi ceisio ymgorffori'r egwyddorion sydd wrth wraidd rheoli adnoddau naturiol yn gynaliadwy yn ein Datganiad Ardal ar gyfer de-orllewin Cymru. Yr hyn sy’n sail i’w ddatblygiad yw ein hymgysylltiad cydweithredol ag amrywiaeth eang o bartneriaid a rhanddeiliaid, rhai presennol a rhai newydd. Lle y byddem, yn draddodiadol, wedi datblygu cynllun ac wedyn ymgynghori arno , rydym wedi sicrhau cyfranogiad gan eraill trwy gydol y broses. Rydym wedi tynnu ar ein tystiolaeth a gwybodaeth ar y cyd er mwyn nodi'r materion allweddol rydym yn eu hwynebu yn ne-orllewin Cymru ac mae'r rhain wedi fframio'r pedair thema a'n gweledigaeth ar gyfer llwyddiant. Rydym wedi dechrau archwilio'r cyfleoedd a chamau gweithredu lle y gallwn gydweithio'n well, er mwyn cyflawni buddion hirdymor ac integredig. Ein her nawr yw cydweithio gyda phartneriaid, rhanddeiliaid a chymunedau wrth droi'r syniadau a’r geiriau hyn yn weithredu. Nid oes gennym yr ateb i bopeth, ond byddwn yn dysgu ac addasu wrth i ni fynd rhagddi.
Dim ond dechrau'r daith yw’r thema hon wrth inni weithio gyda phobl i wella’r dull o reoli de-orllewin Cymru. Os hoffech fod yn rhan o'r broses hon, cysylltwch â ni. Fel arall, anfonwch e-bost uniongyrchol atom yn: Southwest.as@cyfoethnaturiolcymru.gov.uk